Bệnh tiểu đường là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và các biến chứng thường gặp

Bệnh tiểu đường là gì? Trong những năm gần đây, số lượng người mắc bệnh tiểu đường ngày càng tăng cao, bên cạnh đó những biến chứng nặng như: Biến chứng tim mạch, mắt, thận, thần kinh…càng xuất hiện thường xuyên hơn. Do vậy, việc hiểu biết và tự trang bị kiến thức về bệnh lý này là điều cần thiết để có thể phát hiện cũng như được điều trị ở giai đoạn đầu.

Số liệu đáng lo ngại về bệnh tiểu đường

Bệnh tiểu đường là gì? Theo số liệu thống kê của IDF (Hiệp hội đái tháo đường thế giới), năm 2019 toàn thế giới có tới 463 triệu người trong độ tuổi 20-79 mắc bệnh tiểu đường, dự kiến tăng đến 578 triệu người (năm 2030) và 700 triệu người (năm 2045) vào những thập kỷ tới. 

Thống kê bệnh lý tiểu đường

Trong đó, có tới 50% số lượng người bệnh tiểu đường không được chẩn đoán, nghĩa là họ không biết mình mắc bệnh cho tới khi có biến chứng xuất hiện. Việc điều trị ở những giai đoạn muộn sẽ làm tăng nguy cơ xuất hiện biến chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như đời sống của người bệnh.

Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường cũng tăng ở mức chóng mặt trong 10 năm trở lại đây. Năm 2017, số lượng bệnh nhân đái tháo đường chiếm khoảng 5.5%, đối tượng tiền tiểu đường chiếm 7.4% dân số. Dự đoán đến năm 2045, tỷ lệ này có thể chiếm 7.7% tổng dân số cả nước.

Bệnh tiểu đường là gì?

Bệnh tiểu đường là gì? Bệnh tiểu đường hay đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa, được đặc trưng với biểu hiện chỉ số đường huyết trong máu luôn nằm ở mức cao hơn bình thường. Nguyên nhân gây bệnh là do cơ thể bị thiếu hụt về tiết in.su.lin hoặc đề kháng với in.su.lin hoặc cả hai, dẫn tới những rối loạn quan trong trong chuyển hóa đường, chất béo, chất đạm và khoáng.

Khi mắc bệnh tiểu đường, bệnh nhân không thể tự chuyển hóa các chất đường bột từ thực phẩm ăn vào trong chế độ ăn hàng ngày để tạo ra năng lượng. Khi tình trạng này diễn ra trong thời gian dài, lượng đường sẽ tích tụ trong máu. Nếu lượng đường huyết luôn nằm ở mức cao thì nguy cơ mắc các bệnh lý về tim mạch ngày càng cao, kéo theo các tổn thương ở các bộ phận khác trong cơ thể như: Thận, thần kinh, mắt và các bệnh lý nghiêm trọng khác.

Tổn thất kinh tế và sức khỏe của bệnh tiểu đường là gì? Theo hiệp hội IDF, thực trạng bệnh tiểu đường trên thế giới được thống kê như sau:

  • Có tới 132.600 trẻ em mỗi năm trên thế giới được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường tuýp I, ở độ tuổi từ 0 – 19 chiếm tới 1 triệu ca bệnh.
  • Hơn 21 triệu thai phụ bị tăng đường huyết và khả năng dung nạp đường kém, chiếm 1/16 tổng số phụ nữ đang mang thai.
  • Người cao tuổi là đối tượng mắc bệnh tiểu đường cao nhất, chiếm tới ⅔ tổng số lượng ca bệnh. Bên cạnh đó, số bệnh nhân trẻ tuổi cũng không ngừng tăng lên theo từng năm.
  • Năm 2017, số lượng người bệnh tử vong do tiểu đường là 4 triệu người, thiệt hại tới 727 tỷ đô la cho chi phí điều trị, trở thành gánh nặng cho toàn thế giới.

Phân loại bệnh tiểu đường

Các thế bệnh tiểu đường chính thường gặp là: Tiểu đường tuýp I, tiểu đường tuýp II và tiểu đường thai kỳ.

Bệnh tiểu đường tuýp I

Bệnh tiểu đường là gì? Tiểu đường tuýp I là thể bệnh do tế bào beta tuyến tụy bị phá hủy, dẫn tới in.su.lin giảm tiết hoặc không tiết ra khiến lượng in.su.lin lưu hành trong máu rất ít và không thể điều hòa lượng đường huyết. Tình trạng này kéo dài dẫn tới các biến chứng và ảnh hưởng đến tính mạng.

Phần lớn đối tượng mắc tiểu đường tuýp I là trẻ em và người trẻ tuổi (thường gặp ở người dưới 20 tuổi), chiếm từ 5 – 10% tổng số lượng ca bệnh tiểu đường nói chung. Đối với thể bệnh này, các triệu chứng xảy ra với diễn biến đột ngột, tiến triển nhanh nên dễ dàng phát hiện bệnh hơn.

Bệnh tiểu đường tuýp II

Tiểu đường tuýp II còn được gọi là tiểu đường của người cao tuổi hoặc bệnh tiểu đường không phụ thuộc in.su.lin. Ở thể này, hormon in.su.lin trong tuyến tụy được tiết ra bình thường, tuy nhiên lại không có vai trò điều hòa đường huyết do chức năng của tế bào beta đảo tụy giảm trên nền tảng đề kháng in.su.lin.

Đây là thể bệnh tiểu đường phổ biến nhất, thường gặp ở độ tuổi 40 trở lên và ngày nay có xu hướng trẻ hóa dần. Số bệnh nhân ở thể này chiến đến 90% tổng số lượng mắc bệnh. Thể bệnh này thường không có biểu hiện rõ rệt, do vậy bệnh nhân thường được phát hiện khi đã chuyển biến nặng hoặc xuất hiện biến chứng.

Tiểu đường thai kỳ

Bệnh tiểu đường là gì? Ngoài hai thể chính trên, bệnh tiểu đường có có một thể nữa chỉ xảy ra ở đối tượng phụ nữ trong thai kỳ. Ở đối tượng này, nhau thai sẽ tạo nên các hormon nữ như: Estrogen, progesterone…tác động trực tiếp vào các thụ thể in.su.lin có trên tế bào đích, khiến cơ thể tăng đề kháng với in.su.lin.

Tiểu đường thai kỳ là gì?
Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tuy nhiên, khi tuyến tụy không thể sản xuất đủ lượng in.su.lin cần thiết để vượt qua mức đề kháng này sẽ dẫn tới tình trạng tích tụ đường lạ trong máu, lúc này đối tượng sẽ bị tiểu đường trong suốt thai kỳ. Thông thường, tiểu đường thai kỳ sẽ hết sau khi sinh con, nhưng thai phụ cũng cần được can thiệp điều trị hiệu quả trong suốt thời kỳ mang thai để tránh những tác động xấu đến cơ thể.

Tiền tiểu đường

Tiền tiểu đường chưa phải là một thể bệnh, đây là một dạng rối loạn chuyển hóa đường thời điểm đói hoặc rối loạn trong dung nạp đường, dẫn tới chỉ số đường huyết tăng cao. Tuy nhiên, chỉ số này chưa đạt đến mức bệnh lý để chẩn đoán.

Tiền tiểu đường được xem là giai đoạn trung gian giữa trạng thái bình thường và thể tiểu đường tuýp II. Có khoảng 70% người tiền tiểu đường sẽ tiến triển thành bệnh tiểu đường và có nguy cơ dẫn tới các biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị đúng cách, hoặc điều chỉnh chế độ ăn uống – sinh hoạt chưa đạt mức phù hợp.

Nguyên nhân dẫn tới tiền tiểu đường bao gồm: Các yếu tố tác động lên gen nguy nguy cơ, tình trạng kháng in.su.lin, tăng nhu cầu tiết in.su.lin, ngộ độc lipid, ngộ độc glucose, rối loạn tiết hoặc giảm hoạt động của incretin, giảm khối lượng của tế bào beta tuyến tụy, tích lũy amylin…Kết quả là chức năng tế bào beta tuyến tụy bị suy giảm

Mức độ giảm tiết hormon in.su.lin và kháng in.su.lin sẽ xuất hiện từ rất sớm, trước khi thực hiện chẩn đoán tiểu đường khoảng 13 năm và tăng dần theo thời gian. Bởi vậy, việc phát hiện sớm và có can thiệp điều trị phù hợp sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp II, đồng thời dự phòng được các biến chứng về tim mạch cũng như biến chứng nguy hiểm khác.

Căn nguyên của bệnh tiểu đường là gì?

Glucose là chất cần thiết đối với cơ thể, được cung cấp trong bữa ăn hàng ngày, đóng vai trò là nguồn năng lượng cho tế bào và được dự trữ trong gan dưới dạng glycogen. Khi biếng ăn, lượng đường máu bị hạ thấp, khiến gan phân giải glycogen tạo thành glucose và cân bằng lại chỉ số đường huyết. Cũng bởi vậy mà máu vận chuyển glucose đến các mô, giúp tế bào hấp thu glucose và tạo năng lượng hoạt động cho cơ thể.

Tuy nhiên, trường hợp các tế bào không hấp thụ được glucose trực tiếp mà cần đến sự hỗ trợ của in.su.lin, hormon này cần thiết cho quá trình hấp thụ đường vào trong tế bào. Lâu dần, đường huyết giảm và tuyến tụy cũng giảm sản xuất in.su.lin.

Như vậy, quá trình trao đổi chất diễn ra bất thường sẽ khiến glucose không thể đi vào tế bào và tạo năng lượng hoạt động. Sự mất cân bằng này sẽ kéo dài qua thời gian và khiến đường huyết tăng cao, trở thành bệnh lý.

Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường tuýp I

Căn nguyên gây bệnh tiểu đường là gì? Tiểu đường tuýp I là do tế bào beta tuyến tụy bị phá hủy, do vậy lượng in.su.lin nội sinh ít hoặc không còn được tiết ra, 95% do cơ chế tự miễn (hệ thống miễn dịch tấn công nhầm và phá hủy các tế bào beta tuyến tụy) khiến bệnh nhân không có hoặc ít có in.su.lin, dẫn tới lượng đường thay vì đi vào trong tế bào thì tích lũy trong máu; 5% còn lại không rõ nguyên nhân.

Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường type II

Nguyên nhân tiểu đường tuýp II vẫn chưa được hoàn toàn làm rõ, một số trường hợp ghi nhận bệnh có di truyền. Bên cạnh đó, tình trạng thừa cân béo phì cũng có mối liên hệ đặc biệt với bệnh. Tuy nhiên, không phải ai thừa cân cũng mắc bệnh tiểu đường tuýp II.

Yếu tố – nguy cơ gây bệnh:

  • Tiền sử gia đình mắc bệnh tiểu đường.
  • Tiền sử bị tiểu đường thai kỳ.
  • Tiền sử mắc các bệnh liên quan đến tim mạch do xơ vữa động mạch.
  • Tăng huyết áp.
  • Ít vận động thể lực.
  • Thừa cân, béo phì.
  • Bị rối loạn dung nạp đường hoặc rối loạn đường huyết lúc đói.
  • Phụ nữ bị hội chứng đa nang.

Nguyên nhân gây tiểu đường thai kỳ

Khi mang thai, nhau thai sẽ tạo ra những kích thích để duy trì thai kỳ, chính bởi vậy mà tế bào tăng khả năng kháng in.su.lin. Thông thường, tuyến tụy sẽ sản xuất đủ in.su.lin để vượt qua sức đề kháng này. Tuy nhiên, một số trường hợp, tuyến tụy không thể sản xuất đủ lượng in.su.lin cần thiết khiến lượng đường vận chuyển vào tế bào bị giảm, lượng đường tích tụ trong máu càng tăng cao, dẫn tới tiểu đường thai kỳ.

Căn nguyên của bệnh tiểu đường là gì?
Căn nguyên của bệnh tiểu đường là gì?

Triệu chứng bệnh tiểu đường là gì?

Triệu chứng bệnh tiểu đường là gì? Các dấu hiệu nhận biết của bệnh tiểu đường có sự khác nhau giữa các thể bệnh, đôi khi là nhẹ hoặc không có triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh khó tự phát hiện, cho tới khi xuất hiện những biến chứng nguy hiểm thì mới được điều trị.

Triệu chứng tiểu đường tuýp I

Triệu chứng bệnh tiểu đường là gì? Triệu chứng của bệnh tiểu đường tuýp I thường có tiến triển nhanh, có thể xuất hiện vài ngày đến vài tuần với các biểu hiện điển hình như:

  • Cảm giác mệt và đói: Ở trạng thái bình thường, cơ thể sẽ chuyển hóa các nhóm chất từ thức ăn thành glucose để tế bào nhận năng lượng. Các tế bào sẽ cần tới in.su.lin để hấp thụ được glucose, do vậy khi cơ thể không tạo ra đủ hormon này hoặc có tình trạng kháng in.su.lin thì cơ thể không thể hấp thu là lấy năng lượng để hoạt động. Đây là lý do khiến bệnh nhân tăng cảm giác đói và mệt mỏi hơn so với bình thường.
  • Tăng cảm giác khát nước và đi tiểu nhiều hơn: Những người bình thường sẽ đi tiểu từ 4-7 lần trong 1 ngày, tuy nhiên số lượng này sẽ tăng lên nhiều ở người bệnh tiểu đường tuýp I. Nguyên nhân là do ở trạng thái bình thường, lượng đường trong máu bị đẩy lên cao khiến thận không thể hấp thu tất cả trở lại. Kết quả là được thải qua đường tiểu kéo theo chất thải, khiến cơ thể tạo được nhiều nước tiểu hơn và mất nước trầm trọng. Bệnh nhân sẽ cảm thấy khát, uống nước nhiều, và lại đi tiểu nhiều hơn.
  • Ngứa da, khô miệng: Bệnh nhân bị mất nước, khiến vùng da miệng cảm thấy khô. Đây cũng là yếu tố khiến da bị khô và gây ra tình trạng ngứa.
  • Sụt cân: Bệnh nhân ăn nhiều nhưng cân nặng vẫn giảm chỉ sau vài tuần, nguyên nhân là bởi cơ thể bị rút nước từ trong mô mỡ và mô cơ. 

Triệu chứng tiểu đường tuýp 2

Triệu chứng bệnh tiểu đường là gì? Ở thể bệnh tiểu đường tuýp II, các triệu chứng tiến triển âm thầm và phát triển lên trong nhiều năm. Hầu hết người bệnh không có những triệu chứng rõ rệt như tiểu đường tuýp I nên rất khó để phát hiện. Bệnh có thể vô tình được phát hiện thông qua các xét nghiệm glucose máu hoặc khi đã xuất hiện những biến chứng như vết thương bị nhiễm trùng và khó lành.

Một số dấu hiệu khi xuất hiện bạn cần thăm khám và làm xét nghiệm ngay để chẩn đoán, gồm:

  • Nhiễm trùng nấm men: Cả hai giới đều có thể gặp tình trạng này nếu mắc tiểu đường. Glucose là thức ăn của nấm men, bởi vậy khi lượng đường máu tăng cao sẽ khiến nấm men phát triển mạnh. Bệnh nhân có thể thấy những nhiễm trùng ở phần nếp gấp ẩm của da, giữa ngón tay, ngón chân, cùng bên dưới ngực, thậm chí xung quanh và trong cả cơ quan sinh dục.
  • Vết thương chậm lành: Lượng đường trong máu quá cao khiến lưu lượng máu đến các bộ phận của cơ thể bị ảnh hưởng, gây nên những tổn thương trên hệ thần kinh và khiến những vết thương khó lành hơn. Bên cạnh đó, bệnh nhân có thể thấy đau hoặc tê ở phần chân, đây cũng là biểu hiện của tổn thương hệ thống thần kinh.

Triệu chứng tiểu đường thai kỳ

Phụ nữ mang thai thường không có triệu chứng rõ ràng khi bị tiểu đường. Sản phụ có thể cảm thấy khát nước nhiều hơn bình thường, và đi tiểu cũng nhiều hơn. Bệnh sẽ được chẩn đoán ở 3 tháng giữa hoặc cuối của thai kỳ thông qua các nghiệm pháp dung nạp glucose 3 mẫu lúc thai 24-28 tuần tuổi, trước đó chưa có ghi nhận bệnh tiểu đường tuýp I hoặc tuýp II.

Triệu chứng bệnh tiểu đường là gì?
Triệu chứng bệnh tiểu đường là gì?

Bài viết trên đây đã giới thiệu chung về bệnh tiểu đường là gì? Nguyên nhân, triệu chứng như thế nào? Hy vọng những thông tin này sẽ giúp ích cho bệnh nhân, người có nguy cơ mắc bệnh và sớm có biện pháp điều trị phù hợp nhất.

Đang bán chạy
Đang bán chạy
Đang bán chạy
Đang bán chạy
Đang bán chạy